Frene bastığınızda duyduğunuz o tiz ses tesadüf değil. Fren sistemi, sorunu size ses yoluyla haber veren nadir parçalardan biridir. Doğru okunduğunda disk pad sesi hem para hem güvenlik kazandırır.
Sorun tam olarak nedir?
Disk pad (balata), döner disk yüzeyine bastırılarak aracı yavaşlatır. Bu temas sırasında sürtünme, ısı ve titreşim oluşur. Titreşim belirli bir frekansa ulaşırsa kulağın duyduğu ses ortaya çıkar.
Yani her ses arıza değildir. Ama her sesin bir nedeni vardır.
Sesin ana kaynakları
Aşınma: Balata kalınlığı azalır, metal aşınma göstergesi diske değer.
Nem ve yüzey pası: Gece yağmuru sonrası disk yüzeyinde ince pas tabakası oluşur.
Fren tozu: Balata ile disk arasında biriken toz, cam gibi parlak bir tabaka yapar.
Yanlış montaj: Anti-titreşim yayları, klipsler veya yağlama eksikse ses çıkar.
Sert balata malzemesi: Yüksek metal oranlı balatalar doğası gereği daha gürültülüdür.
Disk deformasyonu: Salgılı disk, balatayı düzensiz sıkıştırır.
Ses tipine göre teşhis
Önce sesi tanımlayın. Ne zaman, hangi hızda, hangi pedal basıncında çıkıyor?
Ses tipi
Ne zaman duyulur
Olası neden
Aciliyet
Kısa ıslık, sabah ilk frende
Nemli havada, ilk 2-3 fren
Yüzey pası, nem
Düşük
Sürekli tiz ıslık
Her frende, hafif basınçta
Balata ince, cam tabakası
Orta
Metalik çıngırdama
Frene basmadan, bozuk yolda
Gevşek klips, yay eksik
Orta
Kazıma / taşlama sesi
Her frende, basınç arttıkça
Balata bitmiş, metal-metal temas
Yüksek
Ritmik uğultu + pedal titremesi
Yüksek hızda fren
Disk salgısı, deformasyon
Yüksek
Kendiniz yapabileceğiniz kontroller
Balata kalınlığını bakın. Jant tellerinin arasından kaliper açıklığına bakın. Sürtünme malzemesi 3 mm altındaysa değişim zamanı.
Disk yüzeyini elle hissedin. Motor soğukken, derin çizik ve basamak var mı? Kenarda belirgin bir tırnak oluşmuşsa disk aşınmış.
Jantı çevirin. Aracı kaldırıp tekerleği elle döndürün. Düzenli aralıklı sürtünme sesi salgıyı işaret eder.
Klipsleri kontrol edin. Balata üstündeki yaylar yerinde mi, kaliper pimleri serbest hareket ediyor mu?
Sıvı seviyesine bakın. Balata aşındıkça hazne seviyesi düşer. Fren sıvısı değişimi konusunu da bu vesileyle gündeme alın.
Çözüm seçeneklerinin karşılaştırması
Yöntem
Uygun olduğu durum
Süre
Kalıcılık
Yumuşak frenlerle alıştırma (bed-in)
Yeni balata, hafif ıslık
20-30 km
Genelde çözer
Balata yüzeyini zımparalama
Cam tabakası, parlak yüzey
30 dakika
Geçici, 3-6 ay
Klips + pim yağlama
Çıngırdama, tıkırtı
1 saat
Uzun süreli
Balata değişimi
3 mm altı kalınlık
1-2 saat
Kalıcı
Balata + disk değişimi
Salgı, derin çizik, metal temas
2-3 saat
Kalıcı, en pahalı
Yağlama nerede yapılır, nerede yapılmaz
Yapılır: Kaliper kızak pimleri, balata sırtının kaliper ile temas ettiği kenarlar, klips oturma yüzeyleri.
Yapılmaz: Balata sürtünme yüzeyi, disk yüzü. Buraya gelen yağ frenleme mesafesini uzatır.
Kullanılacak ürün: Yüksek sıcaklığa dayanıklı fren gresi. Genel amaçlı gres eriyip disk yüzeyine akar.
Yeni balata neden ses çıkarır?
Yeni balata takıldıktan sonra ilk günlerde ses normaldir. Sürtünme malzemesi diske tam oturmamıştır. Alıştırma prosedürü işi hızlandırır:
Boş bir yolda 60 km/s hızdan orta sertlikte 5-6 kez fren yapın.
Her fren arasında 30-40 saniye soğuma bırakın.
Tam durma yapmayın, 10-15 km/s'ye kadar yavaşlayın.
Ardından 5-10 dakika frene basmadan seyredin.
Bu işlem balata malzemesini disk yüzeyine ince ve homojen bir film halinde aktarır. Ses genelde kaybolur.
Ne zaman ertelenmez?
Kazıma sesi duyuyorsanız yola çıkmayın. Metal taşıyıcı plaka diske temas ediyorsa disk her frende zarar görür ve maliyet ikiye katlanır.